Cymdeithas y Cymod
  • English
  • Français
  • Deutsch
  • Dansk
  • Nederlands

FFIN

Awdl cadair Eisteddfod Genedlaethol 2007 gan T. James Jones

Gyda diolch i'r awdur am yr hawl i atgynhyrchu ei gerdd yma.
 

Er rhoi'n coel ar Copernicus,
o dro i dro agorir drws
ar theatr rhith
tirio'r haul...

 

Mae'n fachlud, â llaw Gwydion
yn hud arno, yn cloi'n diwrnod
o hydref, a ni'n mynd adref, ein dau,
drwy wagedd anheddau gau,
a gynnau
a bwganod brain
anhapus bryniau Epynt.

Gwyliwn, drwy lygaid ein gilydd,
gyfnos braf, act olaf ein dydd
diddan; yr haul ar ddiflannu'n
rhudd dros rimyn y dibyn du'n

araf, araf wrth fynd am fôr
Iwerydd, a chroesi'r goror
i arlliwio gwe'r gorllewin
â gwawr oren a haenen win

nes creu oriel Brueghel o'n bro...
Dal dwy anadl a dihuno
ynom ni harmoni newydd,
yn ddeuawd wâr ddiwedd y dydd;

dau'n ddi-ildio'n dal dwylo'n dynn
wedi dod yn ddau gredadun
yn nisgyniad y llygad llosg
a â o'n golwg, fel marw golosg;

ond, cyn mynd at y dibyn, daw
i hulio ei liwiau'n hylaw
wrth gwyro rhuban y gorwel
â dafnau o gymylau mêl,

ac iro'i wrid dros gwar y rhos
yn rhin glir, i ni gael aros
yn wyneb llygad goleuni,
a'i gymundeb â neb ond ni;

o roi'i liwiau fel ar liain
o les goeth, gwelwn eglwys gain,
un fonheddig yn gweini gwin
i buro hwyr dau bererin

stond wedi eu dal gerbron duw.
Fe hidla'i hydref diledryw
yn ias drwy'r allt fel sgubo stryd
a gyrru deiliach i'w gweryd;

ac â â'i hydref fry hefyd
i'r cymylau, a'i fflamau'n fflyd
i ledaenu'i folawd yno
fel oriel Michelangelo;

y duw sy'n ddechrau a diwedd
ein bywyd bach rhwng crud a bedd,
perchen y dydd, capten y don,
a gweadur ein cysgodion,

a'r duw sy'n gwmpaswr daear,
yn mynnu bod ble'r ŷm yn bâr
bob awr o'r dydd, sydd nawr ar daith
isod, fel i fedd am noswaith,

i wae ogof ein dychmygion;
er iddo grwydro daear gron
hyd wybren fel ar rod enfawr
o dasgau nobl, mae'n disgyn nawr

yn wylaidd iawn i'w ladd ei hun
drwy redeg ei waed i redyn
ar fron ruddog uwchlaw ogof.
O du'r gwyll daw stori i gof...

...am ladd Lleu, fel rhwng deufyd,
a phennu tranc yn y cyd-rhwng;
ei droi'n eryr dolurus
ar frig cangen y dderwen ddwys;
dan hud englynion Gwydion
fe ddisgyn yn gyndyn i'w gol...

Yno'n gariadon fel ar grog,
yn llygadu'r unllygeidiog,
mudan rydym, wedi'n rhwydo'n
un â hydref rhedyn y fro,

a'n dal, yn anadl ola'n dydd,
i goelio'n llwyr ddigywilydd
i Sul y Gyfundrefn Solar
suddo i'n cwm, soddi'n ein cwar.

Y cwar lle y cloddiwyd carreg
solet y tai'n ein hoff le teg,
a fu'n ffatri i feini llechfâu
a meini glywodd emynau;

man lle bu dewrion Epona'n
mwynhau ernes y dduwies dda,
yn adeiladu'u haelwydydd
yn Gymreig, a hwy'n Gymry rhydd

i warhau ac i frochgáu'r gwynt,
yn dra hapus eu byd ar Epynt,
yn esgor, ac yn plwyfo'r plant
i'w diwallu â'u diwylliant.

Ond o'r ogof y daw drygau
i salwyno diwrnodau
golau â chuch y gelyn;

yr ysbryd aflan o Annwn
yrr arfau helger rhyfelgwn
ar wndwn a'i droi'n grindir;

mae egni'r gwanwyn mewn magnel
ac ynni'r haf mewn gwn rhyfel
â'i annel at y Mynydd

i losgi'r gwlân a berwi'r gwlith
a dod yn falltod, yn felltith
i blith diadell, fel blaidd;

trwy do'r Babell tery mellten
y rhyfyg nes troi'r sagrafen
lawen yn ŵyl ddilewyrch;

i Fryn Melyn y cerdd milwr
â rhodiad ei ymerawdwr
a rhu herwr hy Arawn;

darnio daear y Drain Duon,
agor ei rhychau â gwreichion,
cneifion, diferion y fall;

mae aradr mwrdwr ym Maerdy,
a glaslanc â thanc wrth Berth Ddu'n
dysgu ogedu'r mân gyrff,

dysgu bwled i dargedu
dyfodol iaith, ysgol a thŷ,
a fory cof y werin...

Ond ein harch ddychryn ers cyn cof
yw'r hen ing yr awn ni'n angof
i gafn ogof ein negydd;

hwn o hyd yw ofn yr ofnau;
ac i nadu ei gnoadau,
ein hangau wnawn yn angof

o weld yr haul, er cilio dro
bob diwetydd, yn bod eto -
wedi'i wawrio o'r dwyrain.

Hyn, er i un ganfod fod rhaid
i ni oll agor ein llygaid
i weld ein lle yn y cread,
a dwysáu dyn i ildio i stad
o adnabod ei ddinodedd
yn hafn ei fyw neu'n nwfn ei fedd
Gan y barnwr-seryddwr roedd
y wefan a ailfapiai'r nefoedd
a chreu meicrocosm o'r cosmos
gor-ddyrys pell fel datrys pos.
Fe alwai'r haul yn fŵl y rhod
a'r byd dano'n isfyd dinod,
fel y lloer yn ddim ond lloeren
hwylus i'r haul serio ei wên
arnom ein dau trwy'n mynd a dod,
a'n doli i ildio i'w faldod.

Cyn i'r munudyn ddod â'r nos
i'n rhwymo'n oer, y mae'n aros
rhyngom a chur unrhyw angau
ddaw i'n rhawd, ein deuawd ni'n dau;

glaned â seithliw goleuni
yw du'r nos sy'n ein haros ni...

Ymhen hanner munud,
tra bydd gwyliedydd y goleuadau'n
hudo'i allwedd i dywyllu'r
llwyfan, a chloi diddanwch
theatr rhith tirio'r haul,
bydd dau'n ddi-ildio'n
dal dwylo'n dynn
wyneb yn wyneb â'r
nawr.

Y nawr annaearol,
eiliad yr ymweliad milain;

y nawr cyniweiriol
a anafodd gynifer;

nawr y Brenin Arawn
yn dwyn eneidiau i Annwn;

nawr Lleu fel rhwng deufyd
a nawr ei droi'n eryr;

y nawr ym Maerdy a'r Drain Duon
a'i anrhaith hurt yn y Berth Ddu;

nawr ebolion di-wardd Epona
yn malu gwndwn Bryn Melyn
â charnau chwyrnwyllt;

y nawr i'r hen Fynydd
droi'n fynwent;

nawr y Babell grybibion,

nawr ein datod o'n cysgodion,

a nawr yr haul yn ei gyd-rhwng.

Ar anadl eithaf ein dydd, fe safwn
o flaen ei hud diflanedig,
ac yn sydyn wedyn, daw
nawr

ein dallu gan dywyllwch...

a diwedd deuawd

a'r nawr
y daw Arawn i'n hôl.


Mae Cymdeithas y Cymod yn cynnal pererindodau rheolaidd i Fynydd Epynt, gyda gwasanaeth yn adfeilion Capel y Babell. Gallwch ddarllen rhagor yma.

Ar gyfer gwybodaeth am hanes Mynydd Epynt ewch i www.abandonedcommunities.co.uk/page45.html.