Cymdeithas y Cymod
  • English
  • Français
  • Deutsch
  • Dansk
  • Nederlands

Hiroshima ac Aberdaugleddau

Anerchiad a draddodwyd gan Owain Llŷr Evans yng ngwasanaeth cofio Hiroshima Cymdeithas y Cymod, 6 Awst 2012.

Gall unigolyn, cenedl a diwylliant gofio ac anghofio ryw bethau ar fwriad; cofio neu anghofio i bwrpas...

Gall diwylliant, cenedl ac unigolyn dewis a dethol pa bethau i gofio ac anghofio, er mwyn creu, a chynnal dealltwriaeth o'r hyn ydym, ond, pan dry hyn oll yn hunan dwyll, mae'r canlyniadau'n erchyll.

Rhoddir pwysau arnom i gofio; i gofio ein pobl ni a laddwyd. Cawn weld lluniau ohonynt, a chlywed sôn amdanynt, a chawn wybod amdanynt fel plentyn, rhiant neu gymar. Daw y meirw hyn yn bobl real iawn i ni, ac o ganlyniad, fe ddown i deimlo'n agos iawn at y rhai a gollodd eu bywydau yn Afghanistan. Ers 2001, lladdwyd 422 o filwyr Prydeinig.

Ond os cawn ein gyson annog i gofio rhain, cawn gymorth i anghofio fod pobl Afghanistan hefyd yn marw a dioddef. Tair mlynedd ar hugain o ryfela, miliwn a hanner wedi eu lladd, tair miliwn a hanner yn ffoaduriaid. Cawsom ein harbed, os nad ein hatal wir, rhag gweld pobl Afghanistan yn claddu eu meirw. O orfod bod yn dyst i hynny, byddem wedi cael ein brifo llawn cymaint ag y cawsom gan olygfeydd Wootton Bassett a bellach Brize Norton. Dyw'r pethau na welwn ddim yn gadael hanner cymaint o argraff arnom a'r pethau a welwn. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf, 'roedd y tywallt gwaed yn erchyll, ond, tywallt gwaed ar faes y gad oedd hwnnw; milwr yn lladd milwr. Erbyn ein cyfnod ninnau, mynnwn cael cofio, ac annog gofio - atgoffa eraill o'r hyn y tueddir i anghofio: nid oes rhagor y fath beth a 'Maes y Gad'; 'Maes y gad' yw'r ddinas, y dref y pentref. Ymladdir rhyfel cyfoes yng nghanol pobl, a phobl sydd yn bennaf yn dioddef a marw.

Gall unigolyn, cenedl a diwylliant gofio ac anghofio ryw bethau ar fwriad, cofio neu anghofio i bwrpas, i greu, a chynnal dealltwriaeth o'r hyn ydym, delwedd i eraill cael gweld; ond, pan dry hyn oll yn hunan dwyll, mae'r canlyniadau'n erchyll.

Rhoddir pwysau arnom i gofio Hiroshima; buasai neb call yn gwadu'r angen o flwyddyn i flwyddyn i gofio yr hyn a ddigwyddodd ar Awst y 6ed 1945, ond mae'r ffordd o gofio llawn mor bwysig a'r arfer o gofio. Cofiwn heddiw, nid yn unig erchylltra ddoe, ym mhendraw'r byd, ond hefyd, mynnwn cael cofio, ac annog gofio - atgoffa eraill o'r hyn y tueddir i anghofio: mae cysylltiad annatod rhwng Hiroshima Awst y 6ed 1945, a Aberdaugleddau Awst y 6ed 2012. Mae ein cofio heddiw yn gosod rhwymedigaethau arnom. Mae caniatáu parhad arfau niwclear, mae caniatáu i longau tanfor yn cario taflegrau Trident i heigio yn Aberdaugleddau yn benderfyniad sydd yn gorfod bod, am wn i, yn seiliedig ar y rhagdybiaeth bod modd defnyddio'r arfau hyn o dan amgylchiadau arbennig. Ni allaf, ac ni allwn ganiatáu i'r fath ragdybiaeth sefyll. Erys yr hyn a ddigwyddodd yn Siapan, Awst 1945 yn her i'r hyn sydd yn digwydd ym mis Awst 2012. Deisyf am i'n neges lwyddo a wnawn heddiw, nid am ein diogelwch ein hunain. Nid swcr a geisiwn, ond dewrder i sefyll ein tir doed a ddel.

Gall unigolyn, cenedl a diwylliant gofio ac anghofio ryw bethau ar fwriad, cofio neu anghofio i bwrpas, i greu, a chynnal dealltwriaeth o'r hyn ydym, delwedd i eraill cael gweld; ond, pan dry hyn oll yn hunan dwyll, mae'r canlyniadau'n erchyll.

Cofiwn heddiw, nid yn unig y bom a ffrwydrodd uwchben Hiroshima, ond hefyd, mynnwn cael cofio, ac annog gofio - atgoffa eraill o'r hyn y tueddir i anghofio: sef gwarth eithaf yr eglwys Cristnogol yn y cyfnod hwnnw. Yr union un ymateb a gafwyd i erchylltra Hiroshima, ag i erchylltra yr Holocost: brysiwyd heibio i'r aswy yn dawel, dawel, gan fud obeithio'r gorau. Mae Awst y 6ed 2012, yn gyfle i'r Cristnogion yn ein plith i sylweddoli, a chyhoeddi mai ymwrthod â llwfrdra cyfaddawd yw cais pwysicaf Duw i ddyn. Mae pob gweddi heb edifeirwch, pa mor daer bynnag y bo, yn ddiystyr. Os ydym yn dewis cadw'n dawel am bethau na ddylid byth cadw'n dawel amdanynt, mae ein tawelwch yn siarad, yn siarad cyfrolau am beth yw gwir hyd a lled, uchder a dyfnder ein ffydd.

Gall unigolyn, cenedl a diwylliant gofio ac anghofio ryw bethau ar fwriad, cofio neu anghofio i bwrpas...

Cofiwn heddiw, nid yn unig Enola Gay a Little Boy, ond hefyd, mynnwn cael cofio, ac annog gofio - atgoffa eraill o'r hyn y tueddir i anghofio: y ffaith i'r Arlywydd Harry S. Truman argyhoeddi ei bobl, bod gollwng bom i ddifa Hiroshima, a thridiau'n ddiweddarach bom arall - meddyliwch bom ARALL ymhen tridiau - i ddifa dinas Nagasaki yn weithredoedd o hunan amddiffyn cenedlaethol: The atom bomb was no "great decision". It was merely another powerful weapon in the arsenal of righteousness. 'Roedd yn rhaid gwneud y ddeubeth hyn i ddiogelu'r Unol Daleithiau: When you have to deal with a beast, you have to treat him as a beast. It is most regrettable but nevertheless true. Heddiw, mynnwn cael cofio, ac annog gofio - atgoffa eraill mor hawdd ydyw, ac mor hoff ydym o ddweud celwydd wrthym ni ein hunain amdanom ein hunain.

Gall unigolyn, cenedl a diwylliant gofio ac anghofio ryw bethau ar fwriad, cofio neu anghofio i bwrpas...

Cofiwn heddiw, nid yn unig Hiroshima, ond hefyd, mynnwn cael cofio, ac annog gofio - atgoffa eraill o'r hyn y tueddir i anghofio: Pam i ni yma'n cofio rhywbeth na ddylai yn enw pob rheswm, fod wedi digwydd o gwbl! 130,000 o bobl yn ulw! Neithiwr yn Hiroshima, gollyngwyd 130,000 o ganhwyllau i lif oesol yr afon Ota - pob un gannwyll yn cynrychioli bywyd a gollwyd. Pam y fath lanast o ladd? Cwestiwn heb ei ateb yw'r Pam hwn. Ond, y mae bod yn onest wrth ei ofyn yn bwysicach yn y pen draw na llwyddo i fod yn slic wrth ei ateb.

Tra yn Siapan yn 2005, mi ges i gyfle i ymweld â Hiroshima. Ailadeiladwyd y ddinas newydd o gwmpas adfail - gweddillion o'r hyn a fu: Cromen Gembaku, neu'r Gromen Atomig. Fe'm hudwyd gan yr adfail hwn; i mi o leiaf, 'roedd holl brysurdeb a bwrlwm, ac egni y newydd, yn troi ar echel yr adfail hwn. Saif yr adfail hwn fel nodyn atgoffa, ni ellid anghofio byth yr hyn a ddigwyddodd. Saif ryw bethau o'r gorffennol, fel adfail dinas Hiroshima, yn nodyn atgoffa yng nghanol ein prysurdeb cyfoes. Heddiw, wrth gofio Hiroshima, cawn ein hatgoffa mae hanfod yr hyn ydym yw'r hyn yr hyn a gofiwn, a'r hyn a ddewiswn anghofio. Yng nghanol bywyd y byd, mae adfail Hiroshima. Ailadeiladwyd bywyd y byd o gwmpas yr adfail hwn. Ein ffordd o gofio, neu anghofio'r pethau hyn yw mesur ein dynoliaeth. Mae'r dewis beth i gofio a beth i anghofio yn ddewis tyngedfennol i bob unigolyn, cenedl a diwylliant.