Cymdeithas y Cymod
  • English
  • Français
  • Deutsch
  • Dansk
  • Nederlands

Thomas Rees

Brodor o fro'r Preseli oedd Thomas Rees. Yn dilyn cyfnod cynnar fel gwas ffarm a cholier fe gafodd yrfa academaidd ddisglair. Fe'i penodwyd yn Brifathro Coleg Bala-Bangor a dyna'i swydd wrth i gymylau'r Rhyfel Byd Cyntaf grynhoi.

Cyn i'r gyflafan ddigwydd fe alwodd ar ei gyd-Annibynwyr i ddatgan fod pob rhyfel yn groes i ysbryd Crist ac i fuddiannau gwerin y gwledydd. Yna mewn llythyr herfeiddiol i'r Wasg ym Medi 1914 beirniadodd yn llym y syniad poblogaidd fod y rhyfel yn un sanctaidd a mynnodd nad oedd lle i ryfel yn nhrefn yr Efengyl.

Bu ymateb chwyrn i'w lythyr. Ymosodwyd arno'n ffiaidd a gwnaeth clwb golff Bangor ei ddiarddel. Ond bu ei safiad cadarn yn ysbrydoliaeth i lawer a gwelwyd un ar ddeg o'i fyfyrwyr yn cofrestru yn wrthwynebwyr cydwybodol.

Pan sefydlwyd cylchgrawn misol Y Deyrnas, Thomas Rees a benodwyd yn olygydd iddo. Ceir mesur o rin a dylanwad y cyhoeddiad hwn yng ngeiriau W.J. Gruffydd pan ddywedodd "mai'r deyrnas fu'n un o'r achosion cryfaf na chollodd Cymru ei henaid yn hollol yn nydd y gwallgofrwydd mawr."

Mor wir a pherthnasol o hyd oedd geiriau Thomas Rees yn y rhifyn cyntaf: "Rhyfel yw'r ffurf amlycaf yn awr ar elyniaeth y byd at Deyrnas Duw." Yr un mor berthnasol yw ei neges i'r eglwys pan ddywed "mai i'r eglwys yr ymddiriedwyd y dasg o ddysgu'r byd beth yw maddeuant a thrugaredd, a chymod a chariad, a'i hetifeddiaeth hi yw'r adnoddau ysbrydol a all dorri dros ben gelyniaeth cenhedloedd a'u dwyn i gwlwm tangnefedd."

Rhagor o bortreadau o heddychwyr Cymreig